Spørsmål: Kommunen eg bur i har innførd eigedomsskatt. Vi er fleire gardbrukarar som reagerer på kommunen si verdsetjing av husa på gardsbruket. Kan kommunen gjer akkurat kva dei vil når dei skal fastsetje grunnlaget for eigedomsskatten?

Svar:
Verdsetjing i samband med utskriving av eigedomsskatt er eit særs godt døme på korleis det kommunale sjølvstyret fungerer i praksis. I kommune-Noreg er det store variasjoner på korleis kommunane verdset eigedom, og tre nabokommunar kan ha tre ulike opplegg.

I eigedomsskattelova § 8 A-2 framgår det at:

”(1) Verdet av eigedomen skal setjast til det beløp ein må gå ut frå at eigedomen etter si innretning, brukseigenskap og lokalisering kan bli avhenda for under vanlege salstilhøve ved fritt sal.”

Ut frå ordlyden skulle ein tru at eigedomen eller bustaden sin marknadsverdi var grunnlaget for utskriving av eigedomsskatten. Imidlertid har kommunane fått Høgsterett sin aksept for å verdsetje fast eigedom ut frå ”substansverdi”. Dette er ein tekniske verdi, kor ein mellom anna tek omsyn til alder, vedlikehald, plassering og andre ytre faktorar. Andre tilhøve som klart påverkar marknadsverdien på våningshus på gardsbruk som til dømes konsesjon, odel og frådelingsforbod vert det ikkje teke omsyn til. Kommunenes Sentralforbund meiner eit hus har verdi som hus sjølv om det ligg på eit gardstun. Dette er Bondelaget ikkje samd. Eit våningshus ikkje selgast fritt, og følgeleg vil marknadsverdien vere mykje lågare enn ein teknisk verdi. Det same vil gjelde for kårhusa, kor eigaren i tillegg har gjeve frå seg retten til å utnytte bustaden. I tidlegare artiklar er denne usemja mellom Bondelaget og KS omtala, utan at vi har fått noko avklaring på kva standpunkt som er korrekt.

Vidare er det eit krav i eigedomsskattelova at alle eigedomar skal takserast. Individuell taksering av samtlege eigedomar i kommunen ville ha påførd kommunane store kostnader. Dermed har kommunane utvikla ein praksis med skjønnsmessig fastsette kvadratmeterprisar, (kalla sjablonar), og enkel synfaring – det vil sei at nokon har vore på eigedomen og sett til dømes våningshuset.

I mange kommunar skjer verdsetjinga ved at kommune leiger inn eit takseringsselskap, som føretek prøvetaksering av nokre eigedomar i kommunen. Takstresultata vert framlagde for kommunestyret (eller ei eiga utplukka politisk nemnd), og dei fastset sjablonverdiane. Ved å multiplisere sjablonverdiane med bustaden sine kvadratmeter finn ein utgangspunktet for grunnlaget for eigedomsskatten. Dette gjer at ”takseringa” kan gjennomførast mykje raskare og meir kostnads­effektivt. Det er og opna for at kommunane kan nytte bustadane sine likningsverdiar som grunnlag for eigedomsskatten, men dette gjeld ikkje for våningshus fordi våningshus ikkje har eigen likningsverdi.

I tillegg til å bruke sjablonar, har mange kommunar innførd ulike reduksjonsfaktorar; Det kan vere reduksjonsfaktorar for byggeår, loft/kjellar, avstand til sentrum, avstand til ein støyande hovedveg eller flyplass, og soltilhøve. Etter at ein har teke omsyn til dei ulike faktorane som kommunen har vedteke, finn ein eigedomsskattegrunnlaget.