Fryktar gjødslingsforbod tvinger bønder til å kutta i drifta

Statsforvaltaren varslar gjødslingsforbod på beite- og spreieareal i Rogaland. For enkelte bønder kan store delar av driftsgrunnlaget forsvinna. Rogaland Bondelag krev full gjennomgang før fleire vedtak blir fatta.

Denne våren og sommaren har Statsforvaltaren i Rogaland byrja å gå gjennom jordbruksareal som tidlegare er godkjende for spreiing av husdyrgjødsel. Med heimel i det nye gjødselregelverket har bønder fått varsel og vedtak om at det ikkje lenger skal vera tillate å gjødsla areal som er kartlagde som kystlynghei eller naturbeitemark.

Forbodet gjeld både husdyrgjødsel og mineralgjødsel. Rogaland Bondelag har førebels ikkje fått ei samla oversikt over kor mange bønder eller kor store areal som kan bli råka.

Fleire av bøndene som har teke kontakt med Bondelaget, fortel at dei risikerer å mista store delar av spreie- og beitearealet sitt. Nokre må redusera dyretalet. For andre kan det bli vanskeleg å halda fram drifta.

– Dette er ikkje bønder som ønskjer å byrja å gjødsla urørt natur. Me snakkar om beite og spreieareal som i mange tilfelle har vore brukte og gjødsla gjennom fleire generasjonar. Når det er tvil om kartlegginga stemmer med den faktiske bruken, kan ikkje kartet åleine avgjera, seier styreleiar Ståle Hustoft i Rogaland Bondelag.

Rogaland Bondelag meiner areala må vurderast enkeltvis. Bøndene må få dokumentera korleis dei har vore brukte over tid, og det må gjennomførast synfaring når det er tvil om klassifiseringa.

Store konsekvensar på den enkelte garden


Spreiearealet avgjer kor mykje husdyrgjødsel ein gard kan disponera, og dermed også kor mange dyr bonden kan ha. Eit gjødslingsforbod kan i tillegg redusera kvaliteten og verdien på beita.

Det som kan sjå ut som eit avgrensa areal på eit fylkeskart, kan vera ein stor del av ressursgrunnlaget på den enkelte garden.

– Mistar ein bonde store delar av spreiearealet, er det ikkje berre nokre dekar som forsvinn. Det kan bety færre dyr, mindre matproduksjon og ein gard som ikkje lenger har grunnlag for å driva som før, seier Hustoft.

Fleire av bøndene har investert eller planlegg investeringar med utgangspunkt i at areala kan nyttast vidare. At dei får gjødsla i 2026, gir ikkje den langsiktige tryggleiken dei treng.

– Det er bra at bøndene får gjødsla i år. Men ingen kan planleggja ei millioninvestering eitt år om gongen. Dette handlar om arbeidsplassar, gjeld og framtida til familiar, ikkje berre om strekar i eit kart, seier Hustoft.

Rogaland kan bli forsøksfylke

Reglane for godkjenning og bruk av spreieareal gjeld i heile landet. Så langt kjenner Rogaland Bondelag ikkje til at andre fylke har starta ein like systematisk gjennomgang av moglege konfliktar mellom spreieareal og kartlagde naturtypar.

Rogaland er langt framme i kartlegginga av natur, og fylket har gode digitale verktøy for å finna areal der registreringane overlappar. Store delar av landet er enno ikkje kartlagde på same måte.

– Gode kart skal gi betre avgjerder. Dei skal ikkje gjera bøndene i Rogaland til prøvekaninar for ei praktisering som ikkje er avklart nasjonalt. Det kan gå fleire år før bønder i andre fylke blir møtte med det same, seier Hustoft.

Bondelaget meiner regjeringa må avklara korleis regelverket skal praktiserast i heile landet. Bønder må ha dei same føreseielege vilkåra, uavhengig av kvar dei bur og kor langt fylket har kome med kartlegginga.

Skulle ha snakka med næringa først


Statsforvaltaren har starta gjennomgangen nord i fylket og arbeidd seg kommunevis sørover. Rogaland Bondelag reagerer på at saka ikkje blei drøfta med næringa før enkeltbønder fekk varsel og vedtak.

– Me har eit godt og naudsynt samarbeid med Statsforvaltaren om utviklinga av matproduksjonen i Rogaland. Nettopp difor burde denne saka vore lagd på bordet før varsla byrja å koma. Då kunne me fått fram omfanget og konsekvensane, og bøndene kunne fått svar før uroa breidde om seg, seier Hustoft.

Bondelaget etterlyser framleis ei samla oversikt over kor mange bønder og kor store areal som kan bli råka. Det må også vurderast kva restriksjonane vil bety for dyretal, investeringar, matproduksjon og verdiskaping i fylket.

Rogaland Bondelag trekkjer fram landbruksavdelinga i Stavanger kommune, som tok kontakt med bøndene og tilbaud samtalar og gardsbesøk etter at varsla var sende ut.

– Dei såg at dette ikkje berre var ei sak om kart og paragrafar. Dei såg bøndene som stod midt i det. Den oppfølginga sette mange stor pris på, seier Hustoft.

Krev politisk avklaring

Rogaland Bondelag meiner det ikkje bør fattast fleire vedtak før omfanget er kjent, dei omstridde areala er vurderte og konsekvensane for matproduksjonen er kartlagde.

Stortinget har vedteke at den norske sjølvforsyninga skal aukast. Då må bøndene kunna nytta dei avgrensa jordbruksareala på ein effektiv og føreseieleg måte.

Dersom etablerte beite- og spreieareal blir tekne ut av bruk, kan resultatet bli mindre produksjon på gardane som allereie er i drift. Samtidig kan presset auka for nydyrking og avskoging andre stader.

– Me skal ta vare på natur som treng vern. Men me kan ikkje vedta at Noreg skal produsera meir mat, og samstundes gjera det vanskelegare å bruka jorda me allereie har. Naturverdiane skal takast på alvor. Det same skal bøndene, drifta deira og målet om auka sjølvforsyning, avsluttar Hustoft.

Presseinvitasjon


Onsdag 5. august klokka 19.30 har landbrukssjef May Britt Jensen i Stavanger kommune invitert bønder som har fått varsel frå Statsforvaltaren, landbruksavdelinga hos Statsforvaltaren, lokale bondelag og Rogaland Bondelag til dialogmøte i biblioteket på Judaberg.

Sjølve møtet er lukka for media.

Rogaland Bondelag er representert ved styreleiar Ståle Hustoft, nestleiar Reinert Idsø og organisasjonssjef Irene Tjøstheim Finnestad.

Representantar frå Rogaland Bondelag, lokale bondelag og råka bønder vil vera tilgjengelege for intervju og kommentarar utanfor møtelokalet både før og etter møtet. Det er også mogleg å avtala intervju og gardsbesøk på andre tidspunkt.

Kontakt:
Styreleiar Ståle Hustoft, Mobil 900 26 142, e-post hustoft@hustoft.net